Tele- en Groothoeklenzen bij portretfotografie, + VIDEO

Waarom gebruiken we een 80-135mm telelens bij portretfotografie?

(ZIE OOK VIDEO ONDERAAN HET TOPIC)

Wel om al maar meteen met het resultaat van start te gaan (alle brandpuntsafstanden worden in vergelijking met kleinbeeld formaat gegeven), een 80-135mm is de lens die ons het meeste voordeel geeft bij portretfotografie. Boven de 135mm kan in sommige situaties ook uitkomst bieden als men bijvoorbeeld verder van de persoon staat in een buitenomgeving. Een 200mm kan er echter voor zorgen dat een gelaat 'in elkaar' gedrukt lijkt. Tevens heeft men dan voor studio-opnames een grote ruimte nodig. Vandaar dat de eerder genoemde range het meest praktisch werkt.

Het brandpunt dat de beeldhoek van ons oog benaderd is een 50mm daarom ook wel “standaardlens” genoemd. Met andere woorden als we een 50mm op ons toestel plaatsen en we kijken met ons ene oog door de camerazoeker en met ons andere oog naakt naar het onderwerp dan zou dit een gelijk beeld moeten opleveren; er zou geen vergrotingsfactor te zien mogen zijn omdat de beeldhoek van ons oog overeen komt met de beeldhoek van de 50mm lens. Als we bv een 80mm op ons toestel plaatsen en deze test opnieuw doen dan zou het beeld dat we zien door de zoeker een vergroting tonen tegenover wat we met ons naakte oog zien. Een groothoeklens zou dan ook het tegenovergestelde laten zien, een verkleining van het beeld.

Met andere woorden als we dus met onze groothoeklens eenzelfde vergrotingsfactor willen hebben dan zouden we veel dichter bij het onderwerp moeten komen met deze groothoeklens.

Maar om portretten te fotograferen zou je ook met je 50mm te dicht bij je onderwerp moeten komen om dit beeldvullend op je foto te krijgen. Daarom is het beter om een 80-135mm te gebruiken. Op die manier hou je voldoende afstand tot je onderwerp en heb je toch nog de mogelijkheid om je portret beeldvullend op de foto te doen komen.

In onderstaande figuur zie je hoe veel dichterbij je dient te komen om eenzelfde beeldsnit/beelduitsnede (kadrage/kader) te bekomen met een groothoek- in vergelijking met een (lichte) telelens.
Ik heb ook even de afstandslijnen (rood) tot je onderwerp erbij getekend. Nu kan je erg goed zien dat de verhouding tussen oorlijn (nr.1) en neuslijn (nr.2) bij de groothoeklens veel verder uit elkaar liggen dan bij de telelens. Bij de groothoeklens zien we dat het verschil bijna 100% bedraagt terwijl bij de telelens nog geen 25% is.
Nu doordat dus de neus maar de helft van de afstand heeft dan het oor (ten opzichte van de lens) zal deze (neus) ook in verhouding veel groter in beeld komen dan het oor wat dubbel zover af lijkt te zijn. Perspectiefvertekening noemen we dit. Maar waarom nu net de 80mm gebruiken? Wel we zouden ook een 1000mm kunnen gebruiken maar dan wordt de afstand die je nodig hebt zo groot dat je haast een megafoon nodig zal hebben om nog te kunnen communiceren met je model. En zou een te grote telelens (uitgezonderd in een buitenomgeving en/of ver van je model verwijderd) een te groot samendrukkingseffect geven, want zoals bij groothoeklenzen alles verder af lijkt te zijn, zo lijkt alles veel dichterbij elkaar te staan in het geval van telelenzen. De gulden middenweg is dus net tussen die 80 en 135mm.

Een mooi voorbeeld van deze vertekening kunnen we zien in nevenstaande foto: het hoofd lijkt in verhouding veel te groot te zijn tegenover de voeten van deze man. Een heel duidelijk voorbeeld van perspectiefvertekening dus.

Nog een reden waarom we kiezen voor een lichte telelens bij het maken van portretten is het verschil in scherptediepte. Een groothoeklens heeft een veel grotere scherptediepte veld in vergelijking met een 80-135mm.
Doordat de scherptediepte bij een 80-135mm meer beperkt is, is het mooi om zodoende de achtergrond wat meer vervaagd (onscherper) in beeld te krijgen. Het is vaak storend om bij een portret een echte scherpe achtergrond te zien, de onscherpte die we creëren door gebruik te maken van een telelens bij portret laat net de nadruk op het portret zelf versterken. Zo krijgen we ook makkelijker de indruk opgewekt dat ons portret los komt van de achtergrond en er niet in samenvloeit.
Onderstaande schema’s laten zien wat het verschil in scherptediepte is tussen een telelens en een groothoeklens.






In dit schema kun je zien dat het scherptediepte verschil erg groot is tussen groothoeklenzen en telelenzen. Een te grote telelens zou dus ook de nodige scherptediepte in gedrang kunnen brengen, want we willen vaak toch wel dat ons portret van neus tot oor scherp is.
We kunnen dus stellen dat ook een minimaal diafragma bij portret fotografie f5.6 bedraagt en indien het binnen je mogelijkheid ligt is het nog beter om f8 te gebruiken om je portret van voldoende scherptediepte te voorzien (LET WEL dit zijn diafragma getallen voor gebruik van kleinbeeld, bij middenformaat moet je zo wie zo een 1,5 hoger diafragma getal nemen om dezelfde scherptediepte te bekomen.) Dit komt ook omdat de brandpunt van onze telelens langer is voor middenformaat camera’s. Voor een 6x6cm middenformaat camera is een standaardlens al meteen een 90mm. Maar daar gaan we hier niet verder over uitwijden.

Hieronder zie je nog een voorbeeld hoe een telelens het beeld bij elkaar prangt.
Als je kijkt naar foto 1 dan zie je hoe ver de kerk verwijderd is van de lantaarnpaal, wel in foto 4 staan ze haast bij elkaar.
In foto 1 krijg je dus te maken met de perspectiefvertekening en gaat het op de foto lijken of de kerk veel verder staat dan in werkelijkheid, in foto 3 heb je een indruk hoe het er in werkelijkheid uitziet. Foto 4 daarentegen drukt het perspectief zo samen dat het lijkt dat de kerk net achter de lantaren staat, dus ook bij telelenzen hebben we te maken met perspectief vertekeningen. Daarom gebruiken we bij portret best een niet te zware telelens.

Hiermee hoop ik dat het wat duidelijker is geworden “waarom een 80-135mm te gebruiken voor portretfotografie”.






En om de perspectiefvertekening even ten volle te laten zien plaats ik hieronder nog even een foto genomen met een zogenaamde fisheye lens, een fisheye lens heeft de eigenschap van een groothoek maar zijn openeningshoek is minimaal 180 graden. Dus met een lens als dit moet je goed opletten of zowel je pony (haar) en je voeten op de foto staan…

Hier nog een voorbeeld van perspectiefvertekening bij een gezicht als je die foto van te dichtbij neemt, de eerste is op 78mm gedaan, de tweede op 28, daar zie je duidelijk vervorming van het gezicht. Zie dat de neus te groot is, en de oren en het voorhoofd in verhouding te klein zijn en te ver naar achter wijken.

Hieronder een filmpje van Mark Wallace die uitlegt waarom hij een telelens gebruikt voor portretten.

Heb je vragen, op- of aanmerkingen m.b.t. deze handleiding, stuur dan de maker een Privé Bericht of start hier een nieuw onderwerp met een link (URL) naar de betreffende handleiding.

Wil je zelf een bijdrage leveren? Lees dan even hier hoe dat in zijn werk gaat.